یکی از مهم‌ترین دلایل، گسترش فناوری و جذابیت روزافزون فضای مجازی است. تلفن همراه، بازی‌های رایانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی و محتوای کوتاه و تصویری، سرگرمی‌هایی هستند که با سرعت و هیجان بیشتری ذهن کودک را درگیر می‌کنند. در چنین شرایطی، کتاب که نیازمند تمرکز، صبر و همراهی ذهنی است، ممکن است برای برخی کودکان جذابیت کمتری داشته باشد.

اما تمام ماجرا را نمی‌توان به فناوری نسبت داد. خانواده نیز نقش مهمی در شکل‌گیری عادت مطالعه دارد. کودکی که در خانه کمتر کتاب می‌بیند و والدین او کمتر مطالعه می‌کنند، طبیعی است که ارتباط کمتری با کتاب برقرار کند. مطالعه، بیش از آنکه با توصیه و اجبار شکل بگیرد، با الگو گرفتن از رفتار بزرگ‌ترها در ذهن کودک نهادینه می‌شود.

از سوی دیگر، گاهی شیوه معرفی کتاب به کودکان نیز مناسب نیست. اگر مطالعه فقط به عنوان یک تکلیف درسی یا فعالیتی اجباری معرفی شود، کودک به تدریج کتاب را با «وظیفه» به جای «لذت» مرتبط خواهد کرد. در حالی که انتخاب کتاب متناسب با سن، علاقه و روحیه کودک می‌تواند تجربه‌ای شیرین و ماندگار از مطالعه ایجاد کند.

مسئله مهم دیگر، دسترسی به کتاب‌های مناسب است. در برخی مناطق، به‌ویژه مناطق کم‌برخوردار، کودکان حتی از یک کتابخانه مناسب یا مجموعه‌ای متنوع از کتاب‌های کودک و نوجوان برخوردار نیستند. بنابراین، توسعه کتابخانه‌های مدارس و محلات و رساندن کتاب به مناطق محروم، بخشی از مسیر تحقق عدالت فرهنگی است.

برای بازگرداندن کتاب به زندگی کودکان، نباید با فناوری وارد جنگ شویم؛ بلکه باید میان کتاب و فناوری تعادل ایجاد کنیم. می‌توان از کتاب‌های الکترونیکی، کتاب‌های صوتی و ابزارهای دیجیتال برای علاقه‌مند کردن کودکان به مطالعه استفاده کرد و در کنار آن، فرصت لمس و خواندن کتاب کاغذی را نیز حفظ کرد.

در نهایت، کتابخوان شدن کودکان نتیجه یک دستور یا اجبار نیست؛ نتیجه ساختن یک محیط فرهنگی مناسب است. خانواده، مدرسه، کتابخانه‌ها، رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی هر کدام سهمی در این مسیر دارند.

اگر می‌خواهیم نسل آینده، نسلی پرسشگر، خلاق و اندیشمند باشد، باید از امروز برای ارتباط او با کتاب برنامه‌ریزی کنیم. شاید گاهی کافی باشد به جای خرید یک وسیله سرگرمی دیگر، یک کتاب خوب به دست یک کودک بدهیم و خودمان نیز چند صفحه‌ای از آن را با او بخوانیم.

کودکی که امروز با کتاب دوست شود، فردایی با اندیشه‌ای گسترده‌تر خواهد داشت.