در دنیایی که فناوری و ابزارهای دیجیتال بخش بزرگی از زندگی روزمره را تسخیر کردهاند، کتاب همچنان بهعنوان منبعی بیبدیل برای پرورش خلاقیت، تخیل و مهارتهای شناختی کودکان شناخته میشود. این مقاله به بررسی نقش کتابخوانی در رشد ذهنی کودکان و اهمیت آن در شکلگیری شخصیت و آینده آنها میپردازد.
چرا کتابخوانی برای کودکان مهم است؟
کتابخوانی از سنین پایین، دروازهای به سوی دنیایی از دانش، احساسات و تجربیات است. کودکان از طریق داستانها و کتابها با مفاهیم پیچیدهای مانند همدلی، شجاعت، دوستی و حل مسئله آشنا میشوند. این فعالیت نهتنها به تقویت مهارتهای زبانی و واژگان کمک میکند، بلکه تواناییهای شناختی مانند تمرکز، تفکر انتقادی و تجسم خلاق را نیز پرورش میدهد. به گفته روانشناسان، کودکانی که بهطور منظم کتاب میخوانند، در مقایسه با همسالان خود، از هوش هیجانی و مهارتهای اجتماعی بالاتری برخوردارند.
نقش کتابخوانی در پرورش ذهن کودک
- تقویت تخیل و خلاقیت: داستانها و کتابهای مصور، کودکان را به دنیاهای خیالی میبرند و ذهن آنها را برای ایدهپردازی و خلاقیت باز میکنند. برای مثال، داستانهایی درباره ماجراهای تخیلی یا قهرمانان افسانهای، کودکان را تشویق میکند تا خودشان داستانسرایی کنند و راهحلهای خلاقانه برای مشکلات پیدا کنند.
- رشد مهارتهای زبانی و ارتباطی: کتابخوانی به کودکان کمک میکند تا دایره واژگان خود را گسترش دهند، ساختارهای زبانی را بهتر درک کنند و مهارتهای گفتاری و نوشتاری خود را تقویت کنند. خواندن کتابهای متنوع، از شعر گرفته تا داستانهای علمی، به کودکان امکان میدهد با سبکهای مختلف زبانی آشنا شوند.
- پرورش همدلی و هوش هیجانی: داستانها به کودکان کمک میکنند تا خود را جای شخصیتهای مختلف بگذارند و احساسات آنها را درک کنند. این تجربه به تقویت حس همدلی و درک بهتر روابط انسانی منجر میشود.
- تقویت تمرکز و حافظه: خواندن کتاب، بهویژه برای کودکان خردسال، نیازمند تمرکز و دنبال کردن خط داستانی است. این فرآیند به بهبود حافظه و توانایی پردازش اطلاعات کمک میکند.
- ایجاد عادت مطالعه مادامالعمر: کودکانی که از سنین پایین با کتابخوانی آشنا میشوند، به احتمال زیاد در بزرگسالی نیز به مطالعه ادامه میدهند. این عادت، آنها را به افرادی کنجکاو، آگاه و باانگیزه تبدیل میکند.
چگونه کودکان را به کتابخوانی علاقهمند کنیم؟
برای نهادینه کردن عادت کتابخوانی در کودکان، والدین و مربیان نقش کلیدی دارند. در ادامه چند راهکار عملی پیشنهاد میشود:
- انتخاب کتابهای مناسب سن: کتابهایی با تصاویر رنگارنگ و داستانهای ساده برای کودکان خردسال، و کتابهای ماجراجویانه یا علمی برای کودکان بزرگتر، میتوانند جذابیت بیشتری داشته باشند.
- خواندن با صدای بلند: خواندن داستان با لحن و احساس، تجربهای لذتبخش برای کودکان ایجاد میکند و آنها را به شنیدن و خواندن بیشتر تشویق میکند.
- ایجاد محیط کتابخوانی: داشتن یک کتابخانه کوچک در خانه یا گوشهای دنج برای مطالعه، کودکان را به سمت کتاب سوق میدهد.
- الگوسازی: والدین و معلمان با مطالعه در حضور کودکان، میتوانند بهعنوان الگویی برای آنها عمل کنند.
- برگزاری جلسات کتابخوانی گروهی: فعالیتهایی مانند قصهگویی در مهدکودکها یا کتابخانههای عمومی، حس مشارکت و لذت از مطالعه را تقویت میکند.
چالشها و راهحلها
در عصر دیجیتال، رقابت با بازیهای ویدیویی و شبکههای اجتماعی یکی از چالشهای اصلی در ترویج کتابخوانی است. برای غلبه بر این مشکل، میتوان از فناوری به نفع کتابخوانی استفاده کرد؛ برای مثال، کتابهای صوتی و الکترونیکی میتوانند کودکان را به مطالعه جذب کنند. همچنین، تشویق کودکان به انتخاب کتابهایی که به علایقشان نزدیک است، مانند داستانهای علمی-تخیلی یا کتابهای مرتبط با حیوانات، میتواند انگیزه آنها را افزایش دهد.
نتیجهگیری
کتابخوانی، مانند بذری است که در ذهن کودکان کاشته میشود و با مراقبت و توجه، به درختی تنومند از دانش، خلاقیت و معرفت تبدیل میگردد. این فعالیت نهتنها ذهن کودکان را پرورش میدهد، بلکه آنها را برای مواجهه با چالشهای زندگی آماده میکند. والدین، مربیان و جامعه با ترویج فرهنگ کتابخوانی، میتوانند نسلی آگاه، خلاق و مسئولیتپذیر تربیت کنند. بیایید با باز کردن صفحههای یک کتاب، دنیایی از امکانات را به کودکان هدیه دهیم.
منبع: مطالعات روانشناسی کودک و آموزش، ۲۰۲۳
- نویسنده : فرحناز نظری
واحد خبر
تاریخ : ۵ - آذر - ۱۴۰۴
ممنونم از یادداشت زیباتون واقعا نیاز به فرهنگ سازی داریم در این زمینه