مهاجرت، بهویژه در مقیاس گستردهای که اروپا از سال ۲۰۱۵ تجربه کرده است، تأثیرات اجتماعی عمیقی بر جوامع میزبان و مهاجران داشته است.
به قلم محمد اصغری، این تأثیرات هم جنبههای مثبت و هم چالشهایی را در بر میگیرند که در ادامه به مهمترین آنها پرداخته میشود.
تأثیرات مثبت اجتماعی
- تنوع فرهنگی و غنای اجتماعی
مهاجرت به غنیسازی فرهنگی در کشورهای اروپایی منجر شده است. مهاجران از خاورمیانه، آفریقا و آسیا فرهنگها، زبانها، غذاها و سنتهای جدیدی را به اروپا آوردهاند. برای مثال، رستورانهای خاورمیانهای در شهرهایی مثل برلین و لندن به بخشی از هویت فرهنگی این شهرها تبدیل شدهاند. این تنوع میتواند به تقویت خلاقیت و نوآوری در جوامع کمک کند. - تقویت نیروی کار و جبران کاهش جمعیت
بسیاری از کشورهای اروپایی، مانند آلمان و سوئد، با کاهش نرخ زادوولد و پیری جمعیت مواجه هستند. مهاجران، بهویژه جوانان، با ورود به بازار کار به جبران کمبود نیروی انسانی کمک کردهاند. در آلمان، مهاجران در بخشهایی مانند بهداشت، ساختوساز و فناوری نقش مهمی ایفا کردهاند. - افزایش همدلی و فعالیتهای مدنی
موج مهاجرت باعث شده تا سازمانهای غیردولتی و گروههای داوطلب در اروپا فعالتر شوند. برنامههای ادغام، آموزش زبان و حمایت از پناهجویان نمونههایی از این فعالیتها هستند که حس همبستگی اجتماعی را تقویت کردهاند.
چالشهای اجتماعی
- تنشهای فرهنگی و هویتی
ورود مهاجران با فرهنگها و مذاهب متفاوت گاهی به تنشهای هویتی در جوامع میزبان منجر شده است. در برخی کشورهای اروپایی، مانند فرانسه و هلند، نگرانیهایی در مورد ادغام مهاجران مسلمان و حفظ ارزشهای سکولار مطرح شده است. این موضوع به سوءتفاهمها و گاهی تبعیض علیه مهاجران دامن زده است. - فشار بر خدمات عمومی
افزایش جمعیت مهاجر فشار زیادی بر سیستمهای آموزشی، بهداشتی و مسکن وارد کرده است. برای مثال، در سوئد، کمبود معلم و کلاسهای درس برای آموزش زبان به کودکان مهاجر چالش بزرگی ایجاد کرده است. این فشارها گاهی به نارضایتی عمومی منجر شده و به احزاب ضد مهاجرت فرصت داده تا حمایت عمومی را جلب کنند. - افزایش جرم و ناامنی ادراکی
برخی گزارشها نشاندهنده افزایش جرایم کوچک در مناطق با جمعیت مهاجر بالا هستند، اگرچه ارتباط مستقیم بین مهاجرت و جرم اثبات نشده است. با این حال، این موضوع در رسانهها و توسط احزاب راست افراطی بزرگنمایی شده و به احساس ناامنی در میان برخی شهروندان دامن زده است. برای مثال، در آلمان، حوادثی مانند حملات کلن در سال ۲۰۱۶ به بحثهای گستردهای درباره مهاجرت منجر شد. - چالشهای ادغام اجتماعی
ادغام مهاجران در جامعه میزبان یکی از بزرگترین چالشهاست. تفاوتهای زبانی، فرهنگی و اقتصادی باعث شده برخی مهاجران در حاشیه جوامع باقی بمانند. نرخ بیکاری در میان مهاجران غیراروپایی در کشورهایی مانند بلژیک و فرانسه تا ۲۰ درصد گزارش شده که نشاندهنده مشکلات ادغام در بازار کار است.
راهکارهای اجتماعی برای مدیریت تأثیرات
- برنامههای ادغام مؤثر
سرمایهگذاری در آموزش زبان، مهارتهای شغلی و برنامههای فرهنگی میتواند به ادغام بهتر مهاجران کمک کند. سوئد و کانادا نمونههای موفقی از برنامههای ادغام هستند که بر آموزش و اشتغال تمرکز دارند. - گفتوگوی بینفرهنگی
ایجاد فضاهایی برای تعامل بین مهاجران و جوامع میزبان، مانند جشنوارههای فرهنگی یا پروژههای محلی، میتواند به کاهش سوءتفاهمها و تقویت همزیستی کمک کند. - مبارزه با تبعیض و کلیشهسازی
آموزش عمومی و کمپینهای رسانهای برای کاهش تبعیض و ترویج پذیرش تنوع فرهنگی ضروری است. نقش رسانهها در ارائه تصویری متعادل از مهاجران میتواند به کاهش تنشها کمک کند. - تقویت خدمات عمومی
دولتها باید بودجه بیشتری برای خدمات عمومی در مناطق با جمعیت مهاجر بالا اختصاص دهند تا فشار بر زیرساختها کاهش یابد و کیفیت زندگی برای همه بهبود پیدا کند.
نتیجهگیری
مهاجرت در اروپا تأثیرات اجتماعی دوگانهای داشته است: از یک سو، تنوع فرهنگی و نیروی کار جوان را به ارمغان آورده و از سوی دیگر، چالشهایی مانند تنشهای هویتی و فشار بر خدمات عمومی ایجاد کرده است. مدیریت این تأثیرات نیازمند سیاستهای هوشمندانه برای ادغام، تقویت زیرساختها و ترویج گفتوگوی بینفرهنگی است. با این اقدامات، اروپا میتواند از پتانسیلهای مهاجرت بهرهمند شود و چالشهای آن را به حداقل برساند.
Friday, 27 February , 2026