این صنعت با داشتن ظرفیت‌های گسترده در حوزه اشتغال‌زایی، ارزآوری، توسعه پایدار و بهبود شاخص‌های اقتصادی، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در تحول ساختار اقتصادی کشورها ایفا کند. ایران با برخورداری از تنوع بی‌نظیر طبیعی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی، از جمله کشورهایی است که بالقوه می‌تواند به یکی از مقاصد مهم گردشگری جهان تبدیل شود؛ اما در عمل، سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی (GDP) و ارزآوری خارجی بسیار پایین‌تر از ظرفیت‌های موجود است.

تحلیل وضعیت موجود گردشگری در ایران:

ظرفیت‌های کم‌نظیر مغفول:
ایران با بیش از ۲۶ میراث جهانی ثبت‌شده در یونسکو، سواحل طولانی، کویرهای منحصربه‌فرد، کوهستان‌های بی‌نظیر، چشمه‌های آبگرم و تمدنی کهن، یکی از جذاب‌ترین کشورهای جهان برای گردشگران است. در عین حال، جایگاه ایران در جذب گردشگران خارجی همچنان نامتناسب با این ظرفیت‌هاست.
گردشگری داخلی؛ موتور خاموش اقتصاد ملی:
گردشگری داخلی به دلایل مختلف همچون گرانی سفر، ضعف زیرساخت‌ها، نبود تنوع در خدمات گردشگری و نوسانات اقتصادی، از تمام پتانسیل خود استفاده نمی‌کند. درحالی‌که گردشگری داخلی می‌تواند در شرایط محدودیت‌های بین‌المللی، همچون تحریم‌ها یا بحران‌های ژئوپلیتیکی، نقش جبرانی برای اقتصاد ایفا کند.
موانع توسعه گردشگری خارجی:
مشکلاتی نظیر ضعف در تبلیغات بین‌المللی، کمبود پروازهای مستقیم، دشواری در صدور ویزا، عدم هماهنگی در خدمات گردشگری، از جمله عواملی است که مانع رشد چشمگیر ورود گردشگران خارجی شده است.
نبود سیاست‌گذاری منسجم و حمایت مؤثر:
بخش گردشگری در ایران فاقد یک استراتژی جامع و پایدار بوده و تغییرات مکرر مدیریتی، نبود انسجام بین دستگاه‌های ذیربط، و تخصیص ناکافی منابع مالی، این بخش را دچار سردرگمی و عدم رشد کرده است.
راهکارهای کارشناسی برای بهره‌گیری از گردشگری در اقتصاد کشور:

توسعه زیرساخت‌های گردشگری:
سرمایه‌گذاری در ایجاد هتل‌های استاندارد، کمپ‌های گردشگری، رستوران‌های بین‌المللی، مراکز تفریحی، حمل‌ونقل ایمن و جاده‌های مناسب، برای جذب گردشگران داخلی و خارجی ضروری است.
بهبود تبلیغات و برندینگ گردشگری ایران:
ایران باید با راه‌اندازی کمپین‌های تبلیغاتی در سطح جهانی، تولید محتوای دیجیتال چندزبانه، و همکاری با توراپراتورهای معتبر جهانی، تصویر مثبتی از خود به نمایش بگذارد. برند «ایران، سرزمین چهار فصل» یا مشابه آن می‌تواند محور کمپین‌های بین‌المللی شود.
تسهیل ورود گردشگران خارجی:
تسهیل در صدور ویزا، ارائه ویزای الکترونیکی و ویزای فرودگاهی برای طیف وسیعی از کشورها، یکی از گام‌های مهم برای افزایش سفرهای خارجی به ایران است.
تقویت گردشگری داخلی:
با ارائه بسته‌های سفر مقرون به صرفه، ایجاد جشنواره‌های فرهنگی-بومی، تسهیلات مالیاتی برای آژانس‌های مسافرتی، و بهبود خدمات گردشگری، می‌توان سطح گردشگری داخلی را افزایش داد و گردش سرمایه در شهرهای مختلف کشور را رونق بخشید.
تمرکز بر گردشگری سلامت، مذهبی و ماجراجویانه:
ایران در زمینه گردشگری سلامت (درمان، زیبایی، آب‌درمانی)، گردشگری مذهبی ، و گردشگری طبیعت‌محور (کویرنوردی، کوه‌نوردی) ظرفیت‌های فوق‌العاده‌ای دارد که با برنامه‌ریزی درست می‌تواند به یکی از مزیت‌های رقابتی کشور تبدیل شود.
توانمندسازی جوامع محلی و صنایع دستی:
حمایت از صنایع دستی، توسعه بوم‌گردی و توانمندسازی اقتصادی روستاها در اطراف مقاصد گردشگری، نه تنها ارزش افزوده سفر را افزایش می‌دهد بلکه به توسعه متوازن منطقه‌ای کمک می‌کند.
جمع‌بندی:
صنعت گردشگری، فرصتی طلایی برای ایران است؛ فرصتی که هم می‌تواند نیاز به ارز خارجی را پاسخ دهد و هم با ایجاد اشتغال، کاهش مهاجرت از روستاها و توسعه متوازن اقتصادی، به بهبود شاخص‌های کلان کمک کند. ایران باید از نگاه سنتی و محدود به گردشگری عبور کند و این صنعت را به یک محور اصلی در برنامه‌های توسعه اقتصادی تبدیل نماید.
در دنیای امروز، کشوری که نتواند از زیبایی‌ها و فرهنگ خود برای توسعه اقتصادی بهره بگیرد، ناگزیر در رقابت جهانی عقب خواهد ماند.