بحران آب؛ از واقعیت تا فاجعه

طبق آمار، متوسط بارش های امسال در استان نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۶ درصد و نسبت به بلندمدت ۶۷ درصد کاهش داشته این در حالی است که در لرستان سدی برای تامین آب شرب پایدار شهر و روستاها وجود ندارد. کاهش چشمگیر بارندگی در سال‌های اخیر، خشک شدن تالاب‌ها و چشمه‌ها، و پایین رفتن سطح آب‌های زیرزمینی، همگی نشان از وضعیت بحرانی آب در لرستان دارند. این بحران، نه تنها زندگی مردم و کشاورزی را تحت تاثیر قرار داده، بلکه اکوسیستم منطقه را نیز با چالش‌های جدی مواجه کرده است.

تالاب‌های خشکیده، نشانه‌های خطر
تالاب های ۱۱گانه پلدختر، تالاب بیشه دالان بروجرد، تالاب تنوردر دورود، تالاب گهر کوچک و تالاب کارستی غار ماهی کور مهمترین تالاب های طبیعی استان لرستان به شمار می روند که طی سالیان گذشته مصارف غیرکارشناسی و غیر علمی از عرصه تالاب ها، این اکوسیستم های با ارزش را دچار چالش جدی نموده و از طرفی زیستگاه های حیوانات نیز دستخوش مشکلات تالاب ها شده است. تالاب‌هایی که روزگاری پناهگاه پرندگان مهاجر و محل زندگی گونه‌های مختلف جانوری بودند، امروز به زمین‌های خشک و ترک‌خورده تبدیل شده‌اند. در حال حاضر سطح آب اغلب تالاب های استان کاهش یافته است که خشک شدن این تالاب‌ها، علاوه بر نابودی زیستگاه‌های طبیعی، باعث افزایش گرد و غبار و آلودگی هوا در منطقه نیز شده است.

رودخانه‌هایی که می‌میرند
در استان لرستان ۲۳ رود جریان دارد رودخانه‌های پرآب لرستان، مانند رود کهمان، رودبار الیگودرز، رودخانه زال، کشکان و سزار، که نقش حیاتی در تامین آب شرب و کشاورزی منطقه داشتند، امروز با کاهش شدید جریان آب مواجه‌اند. این امر، مشکلات زیادی برای کشاورزان و مردم محلی ایجاد کرده و تهدید جدی برای حیات آبزیان به شمار می‌رود.

جنگل‌ها و مراتع در معرض خطر
خشکسالی و کمبود آب، جنگل‌ها و مراتع لرستان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. درختان و گیاهان خشک شده، به راحتی طعمه حریق می‌شوند و خطر آتش‌سوزی در جنگل‌ها افزایش می یابد. از بین رفتن پوشش گیاهی خاص منطقه، علاوه بر فرسایش خاک، باعث کاهش تنوع زیستی نیز می‌شود.

فرهنگ مصرف آب یکی از چالش های مهم لرستان

مسیولان استان مدیریت مصرف آب در این وضعیت بحرانی را توصیه می کنند و معتقدند فرهنگ سازی برای مدیریت مصرف می‌تواند بسیاری از مشکلات را برطرف کند که باید زمینه استفاده صحیح از منابع آبی به مردم آموزش داده شود تا ضرورت صرفه جویی و حفظ منابع برای آیندگان نهادینه شود. باید در کوتاهترین زمان ممکن پر کردن چاه‌های غیر مجاز برداشت آب، در دستور کار قرار گیرد. تکمیل سدهای نیمه تمام می‌تواند بسیاری از مشکلات لرستان را برطرف کند چرا که ۱۲.۵ میلیارد متر مکعب رواناب از لرستان خارج می‌شود و اگر سدها تکمیل شود بسیاری از رواناب های موجود ذخیره خواهد شد.

راهکارها و پیشنهادات:
برای مقابله با بحران آب و حفظ محیط زیست لرستان، راهکارهای مختلفی قابل اجراست که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* مدیریت صحیح منابع آب: استفاده بهینه از آب‌های سطحی و زیرزمینی، جلوگیری از حفر بی‌رویه چاه‌ها، و اصلاح الگوی کشت از جمله راهکارهای مهم در مدیریت منابع آب است.

* آبیاری نوین و هوشمندسازی چاه‌های آب در لرستان: استفاده از روش‌های آبیاری نوین و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، می‌تواند به حفظ منابع آبی کمک کند.

* احیای تالاب‌ها: احیای تالاب‌های خشک شده و جلوگیری از تخریب تالاب‌های باقی‌مانده، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

* جنگل‌کاری و حفاظت از جنگل‌ها: جنگل‌کاری و حفاظت از جنگل‌های موجود، می‌تواند به حفظ منابع آب و جلوگیری از فرسایش خاک کمک کند.

* آموزش و فرهنگ‌سازی: آموزش عمومی در مورد اهمیت آب و راهکارهای صرفه‌جویی در مصرف آب، می‌تواند در کاهش مصرف آب موثر باشد.

* همکاری دستگاه‌های اجرایی برای مدیریت مصرف آب: برخی از مشکلات کنونی ناشی از کم کاری مدیران است.

*  تکمیل طرح‌های نیمه تمام سدهای استان: سدهای رودبار، بختیاری، کزنار، خان آباد، حوضیان و عالی محمود الیگودرز، سدهای آبسرده و شهید بروجردی شهرستان بروجرد، سد کمندان ازنا، سد مروک دورود، سد تاج امیر نورآباد، سدهای ایوشان، مخمل کوه و زیبامحمد خرم آباد و تنگ معشوره جزو سدهای در دست ساخت لرستان هستند.

* ادامه طرح احیا و تعادل بخشی دشت‌ها

* عملیاتی کردن طرح ملی سازگاری با کم آبی

* پیگیری تخصیص آب با اولویت آب شرب و صنعت بلندمدت و پایدار جمعیت استان

سخن آخر
بحران آب و مشکلات زیست‌محیطی در لرستان، یک چالش جدی است که نیازمند توجه و اقدام فوری از سوی مسیولان، مردم و سازمان‌های مربوطه است. با اتخاذ راهکارهای مناسب و همکاری همه‌جانبه، می‌توان از این بحران عبور کرد و آینده‌ای روشن برای لرستان رقم زد.