آوازه آنلاین، به قلم رضا رومیانی– وجدان راهنما است.وجدان شکنجه میدهد و شکنجه میبیند.برخی از روانشناسان وجدان را ذات انسانی نمی‌دانند بلکه معلول مسایل فرهنگی تاریخی و اجتماعی میدانند.

در نقادی عقل مدرن وجدان بمعنای عقل بیدار و آگاهی و تفکر در برابر پدیده هاست که این عقل بیدار نیز در روانشناسی معلول ساختار روانی و مکانیزم ذهنی است و در جامعه شناسی پوزیتیویسم ساختار روانی نیز برگرفته از عوامل محیطی و نظام اجتماعی جامعه می‌باشد و وجدان را باید از موضع علوم متفاوت من جمله روانشناسی و جامعه شناسی و فلسفه و پدیدار شناسی مورد تحلیل و بررسی قرار داد.

وجدان احساس درونی که هر کس را برای داوری درباره ارزش کارهای خود رهبری میکند که سه رکن دارد _اول اینکه قانونی که کاشف از وجود حق و باطل است._دوم گفتار یا کردار انسانی که مورد انطباق یا عدم انطباق آن قانون می‌باشد._سوم شخص قضاوت کننده یعنی کسیکه گفتار یا کردار انسانی را با نظر بقانون مفروضی مشخص نموده و بری بودن یا مجرم بودن آنرا اثبات میکند.

پس اگر ما وجدان را قاضی بدانیم بدون شک بایستی قوانین و اصولی را حق و باطل را مشخص میکند در خارج از قلمرو فعالیت وجدانی قبول نماییم زیرا قاضی هرگز قدرت جعل قانون را ندارد.بلکه او فقط قانون مفروض را بوضع انسانی تطبیق نموده و مجرمیت یا مبری بودن انسان را مشخص مینماید.