به قلم انیس درویشی، قدیم ترها که شرایط تردد بین شهرها و کشورها اینقدر آسان نبود، تعداد سفرها و افرادی که برای سفرکردن برنامه ریزی می کردند یا داوطلب بودند هم کمتر بود. سفرها با شرایط سخت و طولانی و خطراتی بین راهی مواجه بود و به همین دلیل کمتر افرادی حاضر می شدند خود […]
به قلم انیس درویشی، قدیم ترها که شرایط تردد بین شهرها و کشورها اینقدر آسان نبود، تعداد سفرها و افرادی که برای سفرکردن برنامه ریزی می کردند یا داوطلب بودند هم کمتر بود. سفرها با شرایط سخت و طولانی و خطراتی بین راهی مواجه بود و به همین دلیل کمتر افرادی حاضر می شدند خود و یا خانواده را در معرض این شرایط سخت قرار دهند و روزها و هفته ها در راه و مسیرهای سخت باشند. اما آن بخش افرادی که در قرن های گذشته در سرزمین بزرگ ایران و یا در سرزمینهای دیگر سفر می کردند، بسیاری از اتفاقات و شرح حالی که بر آنها می گذشت، می نوشتند و ثبت می کردند و هر آنچه در آن سفر یا سفرها می نوشتند تبدیل به سفرنامه ای می شد که می توانست برای مسافران بعدی آموزنده باشد. این شیوه سفرنامه نویسی بیشتر بین جهانگردان و سیاحان اروپایی که به شرق دور سفر کرده بودند رایج بود و تاکنون نیز بسیاری از این سفرنامه ها در دسترس است و هنوز هم جذابیتهای خود را دارد. اما با ورود ابزارهای هوشمند ارتباطی و گستردگی فضای مجازی تا دورترین نقاط زمین این گمان وجود داشت که دیگر کسی سفرنامه ای نمی نویسد و تجربه های سفر در همان فضای مجازی باقی می ماند. با این وجود در سالهای گذشته نهضت سفرنامه نویسی و ثبت تجربیاتی که می تواند برای هر فرد در دوران مختلف منحصر به فرد باشد، ادامه پیدا کرده و اتفاقا سفرنامه های خوبی نوشته شده است که با خواندن آنها اطلاعات و مختصات کلی از جغرافیای مطرح شده به دست می آید.
سفرنامه نویسان
ناصر خسرو قبادیانی را می توان اولین سفرنامه نویس به طور حرفه ای معرفی کرد که با قلم توانمندش اثری جاودانه خلق نموده است اما از مشهورترین سفرنامه نویسان ایرانی جلال آل احمد است که با نثری کوتاه و صریح توانسته سفرنامه ای بی نظیرخلق کند، تات نشین های بلوک زهرا ، اورازان ، خسی در میقات و… از جمله سفرنامه های مشهور او هستند دیگر شخص، جلال الدین کزازی از بزرگان ادبیات فارسی است که دیدار با اژدها و از دهلیِ نو تا آتنِ کهن را به صورت سفرنامه نوشته است ، محمدعلی اسلامی ندوشن نیزبه همین شیوه کتابهای آزادی مجسمه، در کشور شوراها و کارنامه سفر چین را به یادگار گذاشته است همچنین باستانی پاریزی که سفرنامه ای تاریخی دارد.از سفرنامه نویسان اروپایی که به ایران سفر کرده و آثار قابل توجه ای دارند: سفرنامه شاردن، سفرنامه شیندلر، سفرنامه برادران شرلی، سفرنامه دلا واله، سفرنامه تاورنیه و سفرنامه کلاویخو، از مشهورترین و مهمترین سفرنامه های درباره ایران هستند
تنها اشخاص سر آمد ادبیات واجد شرایط سفرنامه نویسی نیستند اگر شخصی ذوق نوشتن دارد و نسبت به اطراف دقت نظر دارد میتواند آن را به نگارش در بیاورد سفر کردن و ثبت آن سنت پسندیده ای است که از دیرباز میان ایرانیان رواج داشته است همچنین در دین اسلام به سفر کردن بسیار سفارش شده قرآن کریم در آیه۲۱ سوره مبارکه غافر میفرماید: «أَوَلَمْ یَسِیرُوا۟ فِی ٱلْأَرْضِ فَیَنظُرُوا۟ کَیْفَ کَانَ عَٰقِبَهُ ٱلَّذِینَ کَانُوا۟ مِن قَبْلِهِمْ ۚ کَانُوا۟ هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّهً وَءَاثَارًا فِی ٱلْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا کَانَ لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن وَاقٍ». آیا در زمین نگردیدهاند تا ببینند فرجام کسانی که پیش از آنها [زیستهاند] چگونه بوده است؟ آنها از ایشان نیرومندتر [بوده] و آثار [پایدارتری] در روی زمین [از خود باقی گذاشتند] با این همه، خدا آنان را به کیفر گناهانشان گرفتار کرد و در برابر خدا حمایتگری نداشتند.

Friday, 27 February , 2026